Wat is cyanose en wanneer zie je het bij een lage saturatie

Je hebt het misschien wel eens gezien: een blauwachtige rand rond de lippen, of vreemd blauw nagels bij iemand die ziek is.

Dat is cyanose, en het is een signaal dat je lichaam niet genoeg zuurstof krijgt. Maar wanneer zie je het precies?

En wat betekent het voor de saturatie? Laten we er eens goed naar kijken.

Wat is cyanose precies?

Cyanose is het blauwpaarse verkleuren van je huid, lippen, nagels of slijmvliezen. Het gebeurt wanneer er te weinig zuurstof in je bloed zit. Normaal ziet helder rood bloed er rood uit, maar bloed dat weinig zuurstof bevat, wordt donkerder — bijna blauwpaars.

Door je huid heen zie je dat als een blauwige tint. Er zijn twee soorten cyanose die je moet kennen:

Centrale cyanose

Dit is de ernstigere vorm. Centrale cyanose zie je vooral op plekken met dunne huid, zoals je lippen, tong en het gebied rond je ogen.

Het betekent dat het bloed in je slagaders te weinig zuurstof bevat. Dit is een teken dat er iets aan de hand is met de zuurstofopname in je longen of met de bloedsomloop naar je organen. Perifere cyanose zie je vooral aan je handen, voeten, vingers en tenen.

Perifere cyanose

Het kan ontstaan doordat je bloedsomloop in de uiteinden van je lichaam minder goed werkt.

Denk aan koude handen bij vriesweer, maar ook bij problemen met je hart of bloedvaten. Perifere cyanose kan soms onschuldiger zijn, maar het kan ook wijzen op een ernstiger onderliggend probleem.

Wanneer zie je cyanose bij een lage saturatie?

Je saturatie, of zuurstofsaturatie, geeft aan hoeveel zuurstof je rode bloedcellen meenemen.

Een gezonde saturatie ligt tussen de 95 en 100 procent. Onder de 95 procent praten we over een lage saturatie, wat soms gepaard gaat met benauwdheid en ademhalingsklachten. Cyanose wordt meestal zichtbaar wanneer de saturatie daalt tot onder de 85 procent. Maar dit is geen vast cijfer voor iedereen.

Bij sommige mensen zie je al blauwverkleuring bij een saturatie van 90 procent, terwijl anderen pas blauw kleuren bij 80 procent. Het hangt af van factoren als je huidskleur, de dikte van je huid en hoeveel hemoglobine je in je bloed hebt.

Belangrijk om te weten: bij mensen met een ernstig zuurstoftekort, waar de saturatie onder de 80 procent daalt, wordt cyanose meestal duidelijk zichtbaar.

Op dat moment is er sprake van hypoxie — je krijgt echt te weinig zuurstof. Dit is een medische noodsituatie.

Waarom zie je cyanose niet altijd direct?

Hier zit een addertje onder het gras. Cyanose is geen perfecte indicator van je saturatie. Er zijn situaties waarin je een ernstig lage saturatie hebt, maar nauwelijks blauw verkleurt.

En andersom: je kunt blauwe vingers hebben zonder dat je algehele saturatie zo slecht is.

Bijvoorbeeld bij anemie (bloedarmoede). Als je weinig hemoglobine hebt, kan er weinig zuurstof in je bloed zitten, maar omdat er zo weinig pigment in je bloed zit, zie je de blauwe kleur minder goed.

Iemand met ernstige anemie kan dus een heel lage saturatie hebben zonder duidelijke cyanose. En bij verstikking of longembolie kan de saturatie plotseling dalen, maar duurt het even voordat de blauwe verkleuring zichtbaar wordt. Daarom is het meten van je saturatie met een saturatiemeter veel betrouwbaarder dan alleen kijken naar je huidskleur.

Hoe meet je je saturatie betrouwbaar?

De makkelijkste manier is met een pulse-oxymeter, ook wel saturatiemeter genoemd. Je klemt hem op je vinger en binnen enkele seconden zie je je saturatie en hartslag.

Merken zoals Nonin, Masimo en Beurer maken betrouwbare meters die geschikt zijn voor thuisgebruik.

Let op: een goede meter meet nauwkeurig tot ongeveer 70 procent saturatie. Onder die waarde wordt de meting minder betrouwbaar. En houd rekening met factoren die de meting kunnen beïnvloeden — nagellak, koude vingers, beweging en een slechte doorbloeding kunnen de uitslag vertekenen. Als je een saturatiemeter gebruikt, let dan op deze waarden:

• 95 tot 100 procent: normaal, geen reden tot zorg.
• 90 tot 94 procent: licht verlaagd, overleg met je arts.
• Onder 90 procent: laag, neem direct contact op met je arts of huisarts.
• Onder 85 procent: ernstig laag, hier kan cyanose zichtbaar worden — zoek medische hulp.

Wanneer moet je actie ondernemen?

Zie je blauwverkleuring van lippen, tong of nagels bij jezelf of iemand anders? Dan is dat een alarmbel.

Combineer dat met een lage saturatie op de meter, en je hebt genoeg reden om medische hulp in te schakelen. Maar ook zonder zichtbare cyanose kun je in de problemen zitten. Als je saturatie daalt, je kortademig bent, duizelig wordt of een bonzend hart hebt, wacht dan niet tot je blauw wordt.

Meet je saturatie, bel je huisarts of ga naar de spoedeisende hulp als de waarden onder de 90 procent dalen.

Cyanose is het lichaam die zegt: "Hey, ik krijg niet genoeg zuurstof!" Het is geen aandoening op zich, maar een symptoom. De oorzaak kan liggen in je longen, je hart of je bloed. En hoe sneller je die oorzaak vindt, hoe beter de kans op herstel.

Weet wat normale waarden zijn, heb een betrouwbare saturatiemeter binnen handbereik, en vertrouw op je gevoelen. Als iets niet goed voelt, laat het checken. Dat is het allerbelangrijkste wat je kunt doen.